Nước Mỹ 250 năm: Sức mạnh của hình ảnh định hình bản sắc quốc gia

Khi Hoa Kỳ chuẩn bị kỷ niệm 250 năm thành lập, vai trò của nhiếp ảnh trong việc định hình nhận thức và kiến tạo câu chuyện về đất nước này ngày càng trở nên rõ nét. Từ những bức ảnh daguerreotype đầu tiên năm 1839, ống kính máy ảnh đã trở thành tấm gương phản chiếu, đồng thời là công cụ mạnh mẽ để diễn giải và thậm chí tạo ra các huyền thoại về nước Mỹ.

Những nét ảnh đầu tiên và Giấc mơ Mỹ

Hoa Kỳ được thành lập vào năm 1776, nhưng phải đến mùa thu năm 1839, khi những chiếc máy ảnh daguerreotype – hình thức nhiếp ảnh đầu tiên – đến các thành phố của Mỹ, quốc gia này mới bắt đầu 'nhìn thấy chính mình'. Ban đầu, nhiếp ảnh mang đến lời hứa dân chủ của năm 1776: chân dung không còn là đặc quyền của giới nhà giàu, mà hầu như bất kỳ ai cũng có thể lưu giữ dấu vết sự tồn tại của mình. Cơn sốt vàng là một trong những 'bi kịch' lớn đầu tiên của Mỹ được máy ảnh ghi lại. Những người đào vàng bình thường nheo mắt nhìn vào ống kính, ánh mắt họ hướng về phía xa xăm tìm kiếm vàng. Đây là một cảnh tượng mang tính biểu tượng cao về 'Giấc mơ Mỹ' – một cuộc xổ số mà ai cũng chơi nhưng rất ít người thắng cuộc. Huyền thoại không nằm ở việc tất cả họ đều tìm thấy vàng, mà chính cuộc tìm kiếm đó đã biến họ thành người Mỹ.

Ống kính ghi dấu lịch sử và kiến tạo câu chuyện

Khởi đầu từ những phòng chụp cố định, máy ảnh nhanh chóng vươn ra bên ngoài, đến những nơi đất nước đang tự định hình. Các nhiếp ảnh gia như Carleton Watkins đã giúp kiến tạo câu chuyện về miền Tây như một định mệnh của quốc gia – rộng lớn và hùng vĩ. Lewis Wickes Hine, Dorothea Lange và Gordon Parks đã biến hình ảnh về lao động, nghèo đói và sự phân biệt chủng tộc thành bằng chứng và lời tố cáo. Trong chiến tranh, nhiếp ảnh cũng đóng vai trò không thể thiếu. Robert Capa, một phóng viên ảnh chiến trường nổi tiếng, đã đổ bộ cùng đợt quân đầu tiên tại bãi biển Omaha trong Ngày D, và hy sinh khi đang làm nhiệm vụ một thập kỷ sau đó, máy ảnh vẫn còn trong tay ông. Nhiếp ảnh không chỉ đơn thuần ghi lại câu chuyện của nước Mỹ; nó còn diễn giải và kiến tạo nên câu chuyện đó.

Khi sự thật và huyền thoại hòa quyện trong một khung hình

Nhiếp ảnh đã trở thành một loại hình nghệ thuật hoàn hảo của Hoa Kỳ bởi vì sự thật và huyền thoại có thể cùng tồn tại trong một khung hình. Chúng hòa quyện dễ dàng hơn chúng ta nghĩ. Ngay cả những hình ảnh chân thực nhất của Mỹ cũng pha trộn sự thật với sự hư cấu. Bức ảnh nổi tiếng 'The Scourged Back' (1863) về người đàn ông với những vết roi trên lưng đã trở thành bằng chứng về sự tàn bạo của chế độ nô lệ trước mắt thế giới. Tuy nhiên, các biên tập viên tạp chí đã ghép ông với một người trốn thoát khác để tạo ra một người hùng bãi nô duy nhất và một câu chuyện về sự cứu rỗi. Sự tàn khốc là có thật, nhưng câu chuyện xung quanh bức ảnh lại được tạo dựng một phần. Trong bức ảnh 'Champagne Photo' năm 1869 về tuyến đường sắt xuyên lục địa, hai đầu máy xe lửa gặp nhau, những chai rượu được nâng lên và quốc gia hình dung mình đã được nối liền từ biển này sang biển khác. Nhưng...